Miranda Horst kreeg op haar vijftigste de diagnose autisme en is één van de deelnemers van de pilot Levensloopbegeleiding VAB. Zij weet als geen ander hoe fijn het is om een levensloopbegeleider te hebben bij wie je met uiteenlopende (hulp)vragen terecht kan. Ze neemt je mee in haar ervaring en legt uit hoe levensloopbegeleiding haar heeft geholpen autisme te begrijpen en inzicht te krijgen in voor wat dit voor haar betekent.
De levensloopbegeleiding kwam op het goede moment op mijn pad. Het was exact wat ik toen nodig had; een combinatie van meer inzicht krijgen in mijn autisme en tegelijkertijd praktische ondersteuning. Met Yoko heb ik veel gesproken over hoe autisme zich bij mij uit en welke invloed het heeft op mijn leven. Ik heb meer begrip voor mezelf gekregen, ken mijn eigen grenzen beter en ervaar meer rust en overzicht. De wereld is daardoor minder overweldigend geworden en dat is enorme winst. Vandaaruit kon ik weer gaan bouwen, in mijn eigen tempo, met meer rust en mildheid voor mezelf.
Een begeleider met wie het écht klikt
Eén van de pijlers van de Levensloopbegeleiding is ‘de klik’. Waarom is dit zo belangrijk? En wat is dat eigenlijk: een klik met iemand hebben? Wanneer weet je of de klik er is? Miranda vertelt je er meer over:
"Een klik met iemand hebben is: het meteen vertrouwd voelen met iemand. Maar ook: dat het bij een eerste contact meteen goed voelt, zonder dat je dat echt kunt uitleggen. Voor mij gaat het óók over veiligheid en weten dat de ander zonder oordeel naar je luistert, zodat het veilig voelt om vrijuit te praten. Bij elke vorm van therapie of coaching is de klik m.i. essentieel om deze succesvol te laten zijn, zeker als het gaat om iemand met autisme, voor wie (een eerste) sociaal contact extra uitdagend en inspannend kan zijn."
Omdat Levensloopbegeleiding maatwerk is, heb je de vrijheid te kunnen kiezen voor je eigen begeleider. Bij andere vormen van begeleiding is er weinig ruimte om aan te kunnen geven dat ‘de klik’ met de hulpverlener er niet is, zonder wéér op een wachtlijst te komen.
"Bij Levensloopbegeleiding kun je kenbaar maken (twee keer achter elkaar) dat de klik er toch niet (voldoende) blijkt te zijn. Er wordt dan gekeken of er, op korte termijn, iemand anders beschikbaar is."
Het belang van ondersteuning vanuit de klik
Voor degene die begeleid wordt betekent ondersteuning vanuit de klik: meer vrijheid, veiligheid en autonomie. Het hebben van een klik is geen kwestie van geluk hebben, het is een belangrijk uitgangspunt van passende begeleiding. Ook voor de begeleider werkt het hebben van een klik prettiger. Begeleiding wordt effectiever en geeft meer voldoening.
Meer continuïteit en preventie
Met levensloopbegeleiding staat de continuïteit van de begeleiding centraal. Levensloopbegeleiding is beschikbaar in elke fase van het leven, voor verschillende (hulp)vragen en zolang nodig. Miranda legt uit hoe dit werkt en waarom continuïteit zo belangrijk is.
"Als de Levensloopbegeleider en de deelnemer elkaar leren kennen en de klik is als verwacht, stellen zij met elkaar verschillende doelen, iets dat ook bij vele andere vormen van ondersteuning het geval is. Bij levensloopbegeleiding is het echter zo dat, als bepaalde doelen behaald worden, de begeleiding niet stopt. De levensloopbegeleider blijft beschikbaar wanneer nodig: er zijn immers vaak hulpvragen op meerdere levensgebieden.
Door deze continuïteit neemt de stress bij deelnemers af. Zowel de Levensloopbegeleider als de deelnemer committeren zich voor langere tijd aan elkaar. Deze geboden continuïteit speelt een belangrijke rol bij het opbouwen van de vertrouwensrelatie én in het opbouwen en behouden van stabiliteit bij de deelnemer."
In de reguliere hulpverlening wordt een indicatie voor begeleiding afgegeven voor een bepaalde periode, gericht op één zorgvraag: dit kan stressverhogend werken voor de hulpvrager. Ook is het ongebruikelijk ondersteuning als preventief middel in te zetten.
"Door levensloopbegeleiding continu mee te laten lopen met het leven van de deelnemer, heeft het ook een signalerende en preventieve functie en kan de ondersteuning naar behoefte aangepast worden. Op die manier kan eventuele escalatie van problemen voorkomen worden. Bovendien houdt dit automatisch in dat de afname van deze vorm van zorg, ook in financiële zin, per periode kan verschillen. Waar in een periode meer ondersteuning nodig is, kan deze eenvoudig opgeschaald worden. Neemt deze behoefte af, dan kan deze net zo snel weer afgeschaald worden."
Het belang van continuïteit en preventie
Degene die begeleid wordt ervaart minder stress en kan snel terecht bij de begeleider wanneer het nodig is. Problemen worden voorkomen en de persoon ervaart meer autonomie. De begeleider kan mensen op tijd ondersteuning bieden, het aantal ondersteuningsuren gaat omlaag en mensen vallen minder vaak terug.
Levensbrede en levensvolgende begeleiding
Levensbrede en levensvolgende ondersteuning, wat betekent dat eigenlijk? In tegenstelling tot de vormen van ondersteuning die geïndiceerd moeten worden en vaak draaien om één specifieke hulpvraag, kan levensloopbegeleiding op elk relevant levensdomein worden ingezet – gedurende alle fases van iemands leven. Miranda vertelt waarom dit zo belangrijk is.
"Daarmee wordt rust gecreëerd en wordt voorkomen dat bij elk levensgebied een andere hulpverlener wordt ingeschakeld. Of het nu gaat om school of studie, over het opbouwen of onderhouden van vriendschappen of om een ingrijpende gebeurtenis, zoals bijvoorbeeld een verhuizing: alles kan voorbijkomen en is bespreekbaar."
Mensen met autisme kunnen het leven als overweldigend ervaren: geuren, geluiden of licht kunnen zeer overprikkelend zijn. Deelnemen aan het dagelijks leven kan uitputtend zijn. We spreken de laatste jaren veel over inclusie; meedoen met de maatschappij. Levensloopbegeleiding draagt hieraan bij.
"Levensloopbegeleiding beperkt zich niet alleen tot het goede gesprek; ook met praktische zaken kan de levensloopbegeleider ondersteuning bieden. Van het prioriteren van klusjes in huis, het ondersteunen bij administratie of een eerste keer mee naar de sportschool, omdat de drempel te hoog is: bijna alles is mogelijk. Maar je kunt ook denken aan meegaan naar een gesprek met een verzekeringsarts bij het UWV, het aanvragen van huursubsidie, of contact met de gemeente, mocht bijvoorbeeld een indicatie voor dagbesteding wenselijk zijn."
Bij levensloopbegeleiding wordt uitgegaan van de wisselende individuele behoeftes van een deelnemer in de verschillende levensfases. De levensloopbegeleider loopt naast de deelnemer en volgt op die manier de loop van zijn, haar of hun leven.
"Zo deed ik een opleiding in de beginperiode van de levensloopbegeleiding; dit vroeg veel van mijn tijd en energie. Met Yoko kon ik taken prioriteren, opdrachten bespreken en deze inzichtelijk maken. En ondertussen was er ook ruimte om mezelf opnieuw te leren kennen; de late diagnose op mijn 50e had een behoorlijke impact. Ik kon reflecteren op hoe ik naar mezelf keek en leerde mijn worstelingen te definiëren en aan te pakken.
Ik heb deze studie niet afgerond, maar in de periode nadat ik besloot te stoppen kon ik nieuwe invulling geven aan de tijd die ik daaraan besteedde en kon ik door - in plaats van (opnieuw) in een dal terecht te komen dat gevuld zou zijn geweest met veel zelfverwijten, twijfel en faalgevoelens. Ook toen heeft de levensloopbegeleiding van Yoko een belangrijke rol gespeeld. Doordat ik meer zelfinzicht had verworven door onze gesprekken, kon ik mijn keuze accepteren en vanuit die rust vooruitkijken en weer gaan bouwen. Op mijn manier, in mijn eigen tempo."
Het belang van levensbrede en levensvolgende ondersteuning
Degene die begeleid wordt kan meer rust ervaren en meer energie overhouden voor andere activiteiten. Dit verhoogt de kans op duurzame participatie in de samenleving. De verschillende ondersteuningsgebieden verrijken de werkervaring van de begeleider en ook de samenleving is gebaat bij meer participatie: het benutten van het talent van de persoon met autisme dat anders ongezien zou kunnen blijven.
Kundige begeleiding met een focus op eigen regie
De levensloopbegeleider beweegt en denkt mee met de deelnemer, maar presenteert de antwoorden niet op een presenteerblaadje. De begeleider stelt wel de juiste vragen en zorgt daardoor voor vraagverheldering en een open blik bij de deelnemer; degene die begeleid wordt houdt de regie:
"Door middel van het onderzoeken en verduidelijken van de hulpvraag, wordt bijgedragen aan het vinden van het antwoord door de deelnemer zelf. Dit verhoogt de eigen regie en geeft zelfvertrouwen."
De levensloopbegeleiders in een bepaalde regio vormen samen een lerende expertgroep, waarbij iedereen bijdraagt vanuit diens eigen vakgebied, expertise en ervaring. Daarnaast hebben de mensen met autisme een leidende rol. Hun perspectief en ervaringskennis staan centraal.
"Levensloopbegeleiding draagt veel verder dan een goed gesprek om tot resultaat te komen. Van een levensloopbegeleider wordt dan ook verwacht dat kennis van instanties en indicaties voorhanden is, zodat een deelnemer ook ondersteund kan worden bij praktische zaken, zoals het aanvragen van een indicatie, mocht dat nodig zijn.
Daarnaast zijn de levensloopbegeleiders deskundig om signalen van overprikkeling, stress of vastlopen te herkennen en weten hier goed op in te spelen. Het advies en de ervaringen van autistische mensen vormen hierbij een belangrijke rol."
"Als laatste wil ik hieraan toevoegen dat er bij levensloopbegeleiding sprake is van gelijkheid. Daarmee bedoel ik dat Yoko ook vertelt over haar leven en wat haar bezighoudt. Op deze manier is een dieper contact ontstaan dan ik gewend was bij de diverse therapievormen en maakt dat ik nog gemakkelijker dingen kan delen."
Het belang van kundige begeleiding en eigen regie
Het zelfvertrouwen van de persoon die begeleid wordt groeit en diegene ervaart meer zelfstandigheid. De begeleider heeft alle kennis – via de lerende expertgroep – in huis om inzicht en ondersteuning te bieden, waarmee begeleiding een stuk efficiënter wordt. De werkdruk binnen de (zorg)organisaties wordt lager, net als de druk op andere vormen van hulpverlening.
LLBVAB - effectieve begeleiding vanuit gelijkwaardigheid
Levensloopbegeleiding VAB is een vooruitstrevende manier van begeleiden: effectief en gelijkwaardig, met een focus op eigen regie en preventie - in lijn met het Niets Over Ons Zonder Ons adviespunt van de Verenigde Naties.
Alle informatie rondom de belangrijkste principes van LLBVAB is nu gratis te downloaden. Met deze handleiding kun je als zorgaanbieder de principes eenvoudig toepassen binnen bestaande werkprocessen.